سؤال : چه عملى در ماه رمضان انجام دهيم كه به حالمان مفيد باشد ، و از اين ماه نتيجه بگيريم ؟

علامه طباطبايى: حضرت استاد ـ رحمة اللّه‏ ـ پس از مقدارى تأمّل فرمودند : اين ماه ماشاءاللّه‏ پُر از عمل است . اما آن چه براى سالك لازم است آن است كه مراقبه در اعمال ـ عبادى يا غير عبادى ـ هر كدام را به اقتضاى خودش از دست ندهد . يعنى كاملاً مراعات كند كه با روزه دارى‏اش جوع و عطش روز قيامت را به ياد آورد ، و مواظبت كند تا تمام اعضا و جوارحش روزه‏دار باشند ـ چنان چه روايات در اين زمينه وارد شده است1 ـ و با قرآن خواندنش ، كلام الهى را در نظر داشته باشد و اين كه اوست كه با وى سخن مى‏گويد و سخن را از وى و از مصدر آن بشنود ، و از ميان دعاها ، دعاهاى توحيدى ـ نظير دعاى سحر : « اللّهُمَّ إِنِّي أَسْأَ لُكَ مِنْ بَهائِكَ بِأَبْهاهُ . . . »2 و هكذا در امور ديگر ، به اقتضاى خودش مراقبه داشته باشد ؛ كه مراقبه كليد درهاى خير و رحمت است . اگر مراقبه نباشد ، كارها ـ طاعات و عبادات ـ هيچ و بى‏نتيجه و بى‏فايده است . اين آيه شريفه كه خداوند مى‏فرمايد :

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّه‏َ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللّه‏َ إِنَّ اللّه‏َ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ 3 .

اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد ، تقواى خدا را پيشه كنيد و هر يك از شما دقّت و تأمّل كند كه براى فرداى قيامت خود چه عملى پيش فرستاده است ؛ و تقواى خدا را پيشه كنيد ، چرا كه خداوند به آن چه انجام مى‏دهيد ، كاملاً آگاه است .

علامه طباطبايى : مراقبه يعنى توجّه باطنى انسان به خدا و روى نگرداندن از آن در همه احوال است . مراقبه كمالى است كه انسان را به مقصد نزديك ، بلكه به مقصد مى‏رساند . مراقبه اين است كه انسان در اوقات بيدارى از اول صبح تا هنگام خواب از ياد خدا غافل نباشد و تمام گفتار و كردارش براى خداوند متعال و جلب رضاى او باشد ، او را همه جا حاضر و بر كارهاى خود ناظر بداند و خويشتن را در محضر او بيابد . در روايت آمده است :

« اُعُبُدِاللّه‏َ كَأَنَّكَ تَراهُ ، فَإنْ لَمْ تَكُنْ تَراهُ فَإنَّهُ يَراكَ »4 .

خدا را آن گونه عبادت كن كه گويى او را مى‏بينى و اگر تو او را نمى‏بينى ، او تو را مى‏بيند .

كليد اشياء در مراقبه است ، تا مراقبه نباشد و درست صورت نگيرد بقيّه كارها و دستورات در سير و سلوك ، هيچ و بى‏اثر است .

سؤال : منظور از اين فرمايش پيغمبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم چيست ، آن جا كه بنا بر نقل مى‏فرمايد :

« اِحْفَظِ اللّه‏َ ، يَحْفَظْكَ ؛ إِحْفَظِ اللّه‏َ تَجِدْهُ أَمامَكَ »5 .

خدا را در نظر و عمل خود نگاه دار ، تا خدا تو را نگاه دارد ؛ خدا را نگاه دار ، تا او را پيشاپيش خود بيابى .

علامه طباطبايى: اين فقره از حديث ابوذر ـ رحمة اللّه‏ ـ دستور به ذكر و ياد و توجّه قلبى به خداوند سبحان در همه احوال و امر به مراقبه است ، مراقبه‏اى كه نتيجه آن مشاهده باشد .

چون مرحوم آقا سيد حسين قاضى از سامِّرا از محضر مرحوم مجدّد عازم مراجعت به آذربايجان مسقط الرأس خود بوده‏اند ، در ضمن خداحافظى مرحوم مُجَدِّد به ايشان يك جمله نصيحت مى‏كند و آن اين كه : در شبانه روز يك ساعت را براى خود بگذار !

مرحوم آقا سيد حسين در تبريز چنان متوغّل در امور الهيّه مى‏گردد كه در سال بعد چون چند نفر از تجّار تبريز به سامِّرا مشرّف شده و شرفياب حضور ميرزا شدند ، مرحوم ميرزا از احوال آقا سيد حسين قاضى استسفار مى‏كنند ، آنان در جواب مى‏گويند : يك ساعتى كه شما نصيحت فرموده‏ايد تمام اوقات ايشان را گرفته ، و در شب و روز با خداى خود مراوده دارند .

1. ر .ك : كافى ، ج 4 ، ص 87 ؛ من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص 108 و 109 و . . .

2. بحارالانوار ، ج 94 ، ص 369 ؛ اقبال الاعمال ، ص 76 و . . .

3. سوره حشر : آيه 18 .

4. بحارالانوار ، ج 25 ، ص 204 ؛ بحارالانوار ، ج 69 ، ص 279 ؛ مصباح الشريعه ، ص 7 .

5. من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 412 ؛ وسائل الشيعه ، ج 7 ، ص 42 ؛ بحارالانوار ، ج 67 ، ص 183 ؛ ج 74 ، ص 88 ؛ ج 79 ص 138 ؛ ج 90 ص 314 و 339 . . .


دستورالعملي از علامه طباطبايي - نویسنده : تحريريه سايت
سؤال : چه عملى در ماه رمضان انجام دهيم كه به حالمان مفيد باشد ، و از اين ماه نتيجه بگيريم ؟ علامه طباطبايى: حضرت استاد ـ رحمة اللّه‏ ـ پس از مقدارى تأمّل فرمودند : اين ماه ماشاءاللّه‏ پُر از عمل است . اما آن چه براى سالك لازم است آن است كه مراقبه در اعمال ـ عبادى يا غير عبادى ـ هر كدام را به اقتضاى خودش از دست ندهد . يعنى كاملاً مراعات كند كه با روزه دارى‏اش جوع و عطش روز قيامت را به ياد آورد ، و مواظبت كند تا تمام اعضا و جوارحش روزه‏دار باشند ـ چنان چه روايات در اين زمينه وارد شده است1 ـ و با قرآن خواندنش ، كلام الهى را در نظر داشته باشد و اين كه اوست كه با وى سخن مى‏گويد و سخن را از وى و از مصدر آن بشنود ، و از ميان دعاها ، دعاهاى توحيدى ـ نظير دعاى سحر : « اللّهُمَّ إِنِّي أَسْأَ لُكَ مِنْ بَهائِكَ بِأَبْهاهُ . . . »2 و هكذا در امور ديگر ، به اقتضاى خودش مراقبه داشته باشد ؛ كه مراقبه كليد درهاى خير و رحمت است . اگر مراقبه نباشد ، كارها ـ طاعات و عبادات ـ هيچ و بى‏نتيجه و بى‏فايده است . اين آيه شريفه كه خداوند مى‏فرمايد : يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّه‏َ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللّه‏َ إِنَّ اللّه‏َ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ 3 . اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد ، تقواى خدا را پيشه كنيد و هر يك از شما دقّت و تأمّل كند كه براى فرداى قيامت خود چه عملى پيش فرستاده است ؛ و تقواى خدا را پيشه كنيد ، چرا كه خداوند به آن چه انجام مى‏دهيد ، كاملاً آگاه است . دستور به مراقبه و محاسبه است . در محضر علامه 384 ***** سؤال : مراقبه به چه معنا است ؟ علامه طباطبايى : مراقبه يعنى توجّه باطنى انسان به خدا و روى نگرداندن از آن در همه احوال است . مراقبه كمالى است كه انسان را به مقصد نزديك ، بلكه به مقصد مى‏رساند . مراقبه اين است كه انسان در اوقات بيدارى از اول صبح تا هنگام خواب از ياد خدا غافل نباشد و تمام گفتار و كردارش براى خداوند متعال و جلب رضاى او باشد ، او را همه جا حاضر و بر كارهاى خود ناظر بداند و خويشتن را در محضر او بيابد . در روايت آمده است : « اُعُبُدِاللّه‏َ كَأَنَّكَ تَراهُ ، فَإنْ لَمْ تَكُنْ تَراهُ فَإنَّهُ يَراكَ »4 . خدا را آن گونه عبادت كن كه گويى او را مى‏بينى و اگر تو او را نمى‏بينى ، او تو را مى‏بيند . كليد اشياء در مراقبه است ، تا مراقبه نباشد و درست صورت نگيرد بقيّه كارها و دستورات در سير و سلوك ، هيچ و بى‏اثر است . در محضر علامه 331 *** سؤال : منظور از اين فرمايش پيغمبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم چيست ، آن جا كه بنا بر نقل مى‏فرمايد : « اِحْفَظِ اللّه‏َ ، يَحْفَظْكَ ؛ إِحْفَظِ اللّه‏َ تَجِدْهُ أَمامَكَ »5 . خدا را در نظر و عمل خود نگاه دار ، تا خدا تو را نگاه دارد ؛ خدا را نگاه دار ، تا او را پيشاپيش خود بيابى . علامه طباطبايى: اين فقره از حديث ابوذر ـ رحمة اللّه‏ ـ دستور به ذكر و ياد و توجّه قلبى به خداوند سبحان در همه احوال و امر به مراقبه است ، مراقبه‏اى كه نتيجه آن مشاهده باشد . در محضر علامه 380 ***** چون مرحوم آقا سيد حسين قاضى از سامِّرا از محضر مرحوم مجدّد عازم مراجعت به آذربايجان مسقط الرأس خود بوده‏اند ، در ضمن خداحافظى مرحوم مُجَدِّد به ايشان يك جمله نصيحت مى‏كند و آن اين كه : در شبانه روز يك ساعت را براى خود بگذار ! مرحوم آقا سيد حسين در تبريز چنان متوغّل در امور الهيّه مى‏گردد كه در سال بعد چون چند نفر از تجّار تبريز به سامِّرا مشرّف شده و شرفياب حضور ميرزا شدند ، مرحوم ميرزا از احوال آقا سيد حسين قاضى استسفار مى‏كنند ، آنان در جواب مى‏گويند : يك ساعتى كه شما نصيحت فرموده‏ايد تمام اوقات ايشان را گرفته ، و در شب و روز با خداى خود مراوده دارند . آيت الحقّ64 1. ر .ك : كافى ، ج 4 ، ص 87 ؛ من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص 108 و 109 و . . . 2. بحارالانوار ، ج 94 ، ص 369 ؛ اقبال الاعمال ، ص 76 و . . . 3. سوره حشر : آيه 18 . 4. بحارالانوار ، ج 25 ، ص 204 ؛ بحارالانوار ، ج 69 ، ص 279 ؛ مصباح الشريعه ، ص 7 . 5. من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 412 ؛ وسائل الشيعه ، ج 7 ، ص 42 ؛ بحارالانوار ، ج 67 ، ص 183 ؛ ج 74 ، ص 88 ؛ ج 79 ص 138 ؛ ج 90 ص 314 و 339 . . .
©2005 Daralhoda.com. All Rights Reserved